Trải dài hàng ngàn mét men theo triền đồi dọc cao nguyên Mương Phuôn và về cuối phía Bắc của dãy núi Trường Sơn, Cánh đồng Chum là một khu vực văn hóa lịch sử khá nổi tiếng của du lịch Lào,
nơi đây rộng khoảng 25ha, nơi hiện diện 1.969 cái chum lớn, nhỏ được
phân bố tại 52 địa điểm chính. Ở nói đó, những chiếc chum đá vẫn lặng lẽ
nhẫn nại chôn chân trên cánh đồng. Bí ẩn và hiện hữu cùng tồn tại nơi
đây. Thuở nào xa xưa, cánh đồng đã chứng kiến sự ra đời và tồn tại của
những chiếc chum đá? Đá ngàn đời vẫn lặng lẽ ôm giấu sự thật và chẳng
thể cất lời. Thấy cuộc đời chỉ là một thoáng ngắn ngủi, chỉ có đất trời
là mãi mãi trường tồn…
Bản đồ vị trí Cánh đồng Chum (tô màu xanh)
ĐI RA TỪ TRUYỀN THUYẾT…
Nhìn từ xa, cánh đồng Chum như một bàn cờ với quân cờ là những cái chum
lổn ngổn trông rất kỳ lạ, chỉ khi đến gần mới thấy chúng rải rác từng
nhóm, cái đứng, cái nghiêng, cái chìm xuống một nửa, lẫn lộn vào nhau
chứ không thấy dấu ấn của một trò chơi xếp đặt.
Cánh đồng Chum như một bàn cờ
Những cái chum được tìm thấy ở đây có đủ kích cỡ, từ nhỏ to đến cao
thấp và hình dạng cũng khác nhau: cái thắt núm, cái miệng thẳng, cái
vuông vức, cái hình trụ, cái cao thon và không cái nào giống cái nào.
Phần lớn cao chừng 1 đến 2m, nặng trung bình từ 600kg đến 1 tấn (cái lớn
nhất cao 3,25m, cái nặng nhất tới 14 tấn). Tất cả đều được làm từ chất
liệu đá, chủ yếu là đá granite. Một số chum được làm từ đá sa thạch có
chứa thạch anh fenspat và mica. Bên trên mỗi chiếc chum còn có những
khắc chạm theo hình dáng người hay động vật cùng một số biểu tượng khác.
Người ta còn tìm thấy các tảng đá bằng gần những chiếc chum này, có lẽ
là nắp đậy chum nhưng vì lý do nào đó, chúng đã bị loại bỏ hay dùng vào
những mục đích khác. Hiện tại chỉ còn một cái chum duy nhất là có nắp.
Duy nhất một cái chum có nắp đậy
Những câu chuyện của người Lào xoay quanh những cái chum đá cũng thật
thú vị. Có truyền thuyết cho rằng những người khổng lồ đã từng định cư ở
khu vực này chính là chủ nhân của những cái chum khổng lồ kia. Truyền
thuyết khác lại cho rằng, một vị vua cổ đại tên là Khun Cheung đã tiến
hành cuộc chiến chống lại kẻ thù. Sau khi thành công, ông đã cho làm
những cái chum lớn để ủ men làm rượu khao quân và ăn mừng chiến thắng.
Cũng có ý kiến khác cho rằng, do Xiêng Khoảng nằm trên cao nguyên với
hai mùa nắng mưa rõ rệt - khi mưa về thì thối đất còn nắng hạn đến cong
queo, vì vậy mà người xưa đã phải làm những cái chum khổng lồ để tích
chứa nước…
Những cái chum với đủ hình dạng
Điều khó hiểu là những ngọn núi cách khu vực Cánh đồng Chum đến hàng
chục cây số và để vận chuyển hay khắc đẻo các khối đá thành những cái
chum to lớn như vậy chắc chắn phải qua một quá trình. Thực tế những cái
chum này đã được làm vào những giai đoạn khác nhau, thậm chí cách nhau
hàng thế kỷ. Cho đến nay, tuy có nhiều giả thuyết khác nhau được các nhà
khảo cổ đưa ra để lý giải về nguồn gốc, vai trò của những cái chum ở
Cánh đồng Chum, song những lý lẽ này đều chưa đủ sức thuyết phục và có
thể đó sẽ là một bí ẩn không bao giờ tìm được lời giải đáp (!)…
Kỳ bí Cánh đồng Chum
CÁC NHÀ KHOA HỌC NÓI GÌ?
Năm 1909, lần đầu tiên thế giới phương Tây được biết tới những cái chum
khổng lồ do phát hiện của Vinet - một viên thuế quan người Pháp. Đến
năm 1923, Henri Parmentier - nhà khảo cổ người Pháp đã có dịp đến Cánh
đồng Chum nhưng cả hai ông đều đã không có phát kiến gì về mục đích của
các chum này. Mãi đến năm 1930, Cánh đồng Chum mới được nghiên cứu tường
tận do bà Madeleine Colani thuộc trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp (École
Française d’Extrême-Orient).
Lổn ngổn những cái chum
Trong hai cuốn Mégalithes du Haut-Laos (Cự thạch cổ vùng Thượng Lào -
1935), bà Madeleine Colani đã khẳng định “Những cái chum khổng lồ này
không phải là những chum ủ rượu vì chẳng có dấu vết nào chứng minh điều
đó cả.” Bà lý luận: “Chẳng ai lại mất công đục đá tảng làm những cái
chum khổng lồ và chỉ để ủ rượu ăn mừng chiến thắng. Làm được ngần này
chum chắc chắn phải mất vài chục năm. Ai lại ăn mừng chiến thắng sau vài
chục năm?”. Chính bà đã đưa ra giả thuyết mỗi cái chum là một cái quách
chôn người chết.
Một hang động được tìm thấy gần Bản Ang
Giả thuyết của Madeleine Colani càng được củng cố khi bà phát hiện ra
những dấu vết xương, răng người, những vòng tay bằng đồng thau, những
hạt chuỗi bằng thủy tinh và đá carnelian… trong những cái chum khổng lồ
tại Cánh đồng Chum, cả những nồi đất đựng xương người chôn chung quanh
chum. Trong quá trình tìm hiểu, bà đã bắt gặp một cái động trong đồi đá
vôi gần Bản Ang, có lòng động xuyên thẳng lên đỉnh đồi tựa như hai ống
khói tự nhiên với nhiều vết nám đen trên vách mà bà cho là đã được sử
dụng làm lò hỏa thiêu người chết. Sau này khi nghiên cứu về bộ tộc Phuôn
- cư dân của vùng đất này, bà cũng đã phát hiện thêm phong tục chôn
người chết trong chum (mộ chum) theo truyền thống của người Phuôn, phù
hợp với thời kỳ hình thành Cánh đồng Chum. Có điều khi nghiên cứu, phân
tích carbone những xương trong chum, trong nồi, các nhà khoa học ngạc
nhiên nhận ra rằng tuổi xương còn cao hơn tuổi chum.
Không như một trò chơi xếp đặt
Sau khi bà Madeleine Colani mất (1866 - 1943), việc nghiên cứu về Cánh
đồng Chum đã bị chìm vào quên lãng. Chiến tranh và chính trị đã ngăn
cản việc khai quật thêm khu vực Cánh đồng Chum. Mãi đến năm 1994, một
nhà khảo cổ học người Nhật tên Eiji Nitta đã đào bới cẩn thận vùng đất
quanh một số chum đá lớn. Khi ông đào sâu xuống khoảng 30cm thì phát
hiện một hố nhỏ có chứa xương người. Tuy nhiên, Nitta không tìm thấy bất
kỳ dấu vết nào cho thấy người ta đã từng chôn các di cốt bên trong số
chum này. Điều này một lần nữa khiến các nhà khảo cổ học đặt ra giả
thuyết có lẽ người xưa tạo ra những chum đá để tưởng niệm người chết
hoặc dùng chúng để đặt đồ đạc cho người chết.
Bí ẩn chưa được giải mã
CÁNH ĐỒNG CHUM - DI SẢN THẾ GIỚI
Cho đến nay, Cánh đồng Chum vẫn còn là điều bí ẩn đối với các nhà khoa
học. Đúng như nhận định của bà Julie Van Den Bergh - nhà khảo cổ tham
vấn cho cơ quan Liên Hợp Quốc UNESCO trong dự án nghiên cứu chung về
Cánh đồng Chum với Lào, bí ẩn về Cánh đồng Chum cũng giống như sự bí ẩn
của các tượng người trên đảo Phục Sinh (Easter thuộc Chile - Nam Thái
Bình Dương), bởi chưa ai trả lời được các câu hỏi: Ai làm ra các chum
này? Họ làm khi nào? Mục đích gì?…
Du khách thích đến Cánh đồng Chum
Trong thời kỳ chiến tranh (1964 - 1973), khu vực Cánh đồng Chum phải
hứng chịu hàng triệu tấn bom, mìn do không quân Mỹ rải xuống, trở thành
một trong những địa điểm khảo cổ nguy hiểm nhất thế giới. Cũng do biến
cố chiến tranh, Cánh đồng Chum trong một thời gian dài bị chìm vào quên
lãng. Mãi đến năm 1989, trong trào lưu mở cửa và đón khách du lịch, nơi
đây mới thấy lại bóng người. Tuy vậy, chỉ sau khi khu vực Cánh đồng Chum
được gỡ sạch bom mìn thì các nhà khảo cổ mới có thể tự do nghiên cứu để
đưa ra lời giải đáp cho những vấn nạn xưa nay còn bỏ ngõ.
Cánh đồng Chum
Du khách đến Cánh đồng Chum dễ dàng bắt gặp những biển báo mang dòng
chữ “MAG” ghi dấu nơi từng có bom mìn. Hiên nay khu vực Cánh đồng Chum
đang được các chuyên gia thuộc Tổ chức UNESCO nghiên cứu, khảo sát lại
vị trí, đánh dấu toàn bộ số chum để có thể đưa Cánh đồng Chum vào danh
sách công nhận di sản văn hóa thế giới. Dự án bao gồm việc gỡ mìn chưa
nổ trong khu vực còn sót lại sau một thập niên chiến tranh, chắc chắn sẽ
còn ảnh hưởng tiêu cực đến hình dáng của một số chum.
Thiếu nữ H’mông và trẻ em trên một cái chum
Trong 2 ngày 1 & 2-7-2013, các chuyên gia của Tổ chức UNESCO đã họp
với đại diện của chính phủ Lào tại tỉnh Xiengkhuang, thảo luận về các
điều kiện để Cánh đồng Chum được công nhận di sản văn hóa thế giới. Theo
kết quả cuộc họp này, phía Lào sẽ phải xây dựng kế hoạch tổng thể đối
với việc phát triển và quản lý khu di tích, tiến hành thêm nhiều nghiên
cứu tại Cánh đồng Chum, đặc biệt là ý nghĩa quan trọng về lịch sử, khảo
cổ và văn hóa, đồng thời cũng phải nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề liên
quan đên môi trường xung quanh và thiên nhiên… Dự kiến đến năm 2015,
Lào sẽ đệ trình UNESCO hồ sơ công nhận Cánh đồng Chum là di sản văn hóa
thế giới.
Đường lên Cánh đồng Chum
● ● ●
Tuy là khu vực tiềm ẩn nhiều hiểm họa, nhưng từ lâu Cánh đồng Chum đã
trở thành một địa chỉ du lịch nổi tiếng khắp thế giới. Có thể nói chính
vẻ đẹp khác lạ và những câu chuyện huyền bí về nguồn gốc những cái chum
chưa có hồi kết này đã có ma lực hấp dẫn ngày càng nhiều du khách đến
với Cánh đồng Chum. Hiện nay du khách chỉ mới được phép đến thăm 3 địa
điểm quanh thị xã Phonesavanh: địa điểm 1 hay Bản Ang với khoảng 250
chum, địa điểm 2 hay Lắt Sén với chừng 100 chum và địa điểm 3 hay Bản
Sua cũng có chừng 100 chum (cách thị xã Phonesavanh theo thứ tự 12, 23
và 28 km) nhưng chỉ với chừng đó thôi, ước tính mỗi năm Cánh đồng Chum
cũng đã thu hút một triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế
chiếm đến 60%.
Di sản Cánh đồng Chum - điểm du lịch hấp dẫn
Hiện nay Cánh đồng Chum được xếp vào hàng 7 kỳ quan thế giới bí ẩn
nhất(*) mà nhân loại chưa tìm được giải mã. Với những gì mà Chính phủ
Lào và Tổ chức UNESCO đang tiến hành, hy vọng toàn bộ Cánh đồng Chum sẽ
sớm được “giải phóng”, để du khách đến đây có thể thoải mái chạm tay vào
những khối đá sần sùi mà mơ hồ cảm nhận những bí ẩn sâu lắng đang chìm
khuất vào dĩ vãng xa xăm…
Xem thêm các TOUR DU LỊCH LÀO - THÔNG TIN DU LỊCH LÀO
